Het verdrag

De tekst van 1576

Allen den ghenen, die dese jegenwoirdige letteren zullen sien oft hooren lesen, saluyt.

In hedendaags Nederlands

Aan allen die deze brief zullen zien of horen voorlezen, gegroet.

De tekst van 1576

Alzoe die landen van herwaertsovere die lestleden negen oft thien jaeren doer d’inlandssche orloghe, hoochveerdige ende rigoureuse regieringe, moetwillicheyt, roovinge ende andere ongeregeltheden van de Spaengnaerden ende henne adherenten gevallen zijn in groote miserie ende alendicheyt, ende dat omme daertegens te versiene ende te doen cesseren alle voirdere troublen, oppressien ende aermoeden van de voirsz. landen, by middele van eene vaste vrede ende pacificatie, hebben in de maendt van Februarii in ‘t jaar XVc LXXIIII gecommitteert ende vergadert geweest tot Breda commissarissen van Zyne Majesteit ende van den heere Prince van Orangien, Staten van Hollandt, Zeelandt ende hunne geassocieerden, by dewelcke geproponeert zijn geweest diversche middelen ende presentatien, dienende grootelick tot voorderinge van de voirsz. pacificatie, zoe en is nochtans daerop niet gevolcht die verhoepte vruchtbaericheyt.

In hedendaags Nederlands

Aangezien de Nederlanden de afgelopen negen of tien jaar door binnenlandse oorlog, heerszuchtig en streng bestuur, eigenwilligheid, plundering en andere ongeregeldheden van de Spanjaarden en hun aanhangers, in grote ellende en armoede zijn vervallen, en om daartegen in te gaan en verdere onrust, onderdrukking en armoede te beëindigen door middel van een vaste vrede en verzoening, zijn in februari 1574 commissarissen van Zijne Majesteit en van de Prins van Oranje en de Staten van Holland, Zeeland en hun bondgenoten bijeengekomen in Breda. Hoewel daar diverse voorstellen zijn gedaan om tot verzoening te komen, heeft dit niet het verhoopte resultaat opgeleverd.

De tekst van 1576

Maer ter contrarie, geduerende die hope van vertroostinghe ende middelen van goedertierentheyt van Zyne Majesteit hebben de voirsz. Spaengnaerden hen dagelicx meer vervoordert, die arme onderzaeten te overvallen, verderfven ende in eeuwighe slavernie te bringen, zonder hen te vermyden diverssche mutinerye te maeken, heeren ende steden te dreygen ende vele plaetsen vyantlick inne te nemen, te rooven ende te branden, daerdoer, naerdien zy by den gecommitteerde totten gouvernemente van de landen verclaert zijn geweest vyanden van Zyne Majesteit ende van de gemeyne welvaert, die Staeten van herwaertsovere mit consente van de voirz. gecommitteerden gedrongen zijn geweest die wapenen te nemen,

In hedendaags Nederlands

Integendeel: terwijl men hoopte op tegemoetkoming van Zijne Majesteit, zijn de Spanjaarden doorgegaan met het overvallen, ruïneren en in eeuwige slavernij brengen van de arme onderdanen. Ze schroomden niet om muiterij te plegen, heren en steden te bedreigen en vele plaatsen vijandig in te nemen, te plunderen en te verbranden. Omdat zij door degenen die belast zijn met het bestuur van de landen tot vijanden van Zijne Majesteit en van het algemeen welzijn zijn verklaard, zagen de Staten zich genoodzaakt de wapens op te nemen.

De tekst van 1576

ende daerbeneffens, om voirder d’eeuwighe bederffenisse te verhueden, ede dat d’ingesetenen van allen dese Nederlanden, in eene vaste vrede ende accorde vereenicht wesende, gesamentlick zouden doen vertrecken die voirsz. Spaengnaerden ende hun aenhangeren landtscheynders, ende die wederomme te stellen // in ‘t gebruyck van hueren oude rechten, previlegiën, coustumen ende vryheden, mitz welcken neeringe ende welvaert in dezelve wederomme zoude moegen keeren, soe is ‘t dat, by voergaende aggreatie van de voirsz. heeren, gecommitteert totten gouvernemente van den landen volgende den vredehandel, tot Breda begonst, ter eeren Gods ende ten dienste van Zyne Majesteit tusschen die prelaten, edelen, steden ende leden van Brabant, Vlaendren, Arthois, Henegauw, Valenchyn, Lille, Douay, Orchies, Namen, Dornick, Utrecht ende Mechelen, representerende die Staeten van denzelven landen, ende den heere Prince van Orangien, Staeten van Hollandt, Zeelandt ende hunne geassocieerde,

In hedendaags Nederlands

Om verdere ondergang te voorkomen en om de inwoners van alle Nederlanden in een vaste vrede te verenigen, zodat zij gezamenlijk de Spanjaarden en hun landverraderlijke aanhangers kunnen verdrijven en hun oude rechten, privileges en vrijheden kunnen herstellen - waardoor handel en welvaart kunnen terugkeren - is dit verdrag gesloten. Dit gebeurt ter ere van God en in dienst van Zijne Majesteit, tussen de prelaten, edelen, steden en vertegenwoordigers van Brabant, Vlaanderen, Artesië, Henegouwen, Rijsel, Dowaai, Orchies, Namen, Doornik, Utrecht en Mechelen, die de Staten van deze landen vertegenwoordigen, enerzijds, en de Prins van Oranje en de Staten van Holland, Zeeland en hun bondgenoten anderzijds.

De tekst van 1576

doer commissarissen over beyde zyden respectivelick gedeputeert, te weetene d’eerweerdige heeren, heere Jan van der Linden, abt van Sinte Geertruyden tot Loven, heere Gislain, abt van St. Pieters tot Ghendt, heere Matheeus, abt van Ste. Gislain, gekoren bisscop van Atrecht, heere Jan de Mol, heere van Oetingen, heere Franchois van Halewin, heere van Zwevegem, gouverneur ende capiteyn van Oudenaerde ende commissaris totte vernieuwinge van de wetten van Vlaendren, heere Kaerle van Gavre, heere van Frezin, ridders, heere Elbertus Leoninus, doctoer ende professeur in de rechten in de universiteyt van Loven, meester Peeter de Bevere, raedt van Zyne Majesteit in Vlaendren, ende heer Quinten du Pretz, hooft der schepenen in de stadt van Berghen in Henegauw,

In hedendaags Nederlands

De partijen, en hun verbondenen, hebben over en weer commissarissen afgevaardigd. Dat zijn: de eerwaarde heren Jan van der Linden, abt van Sint-Geertrui te Leuven; Ghislain, abt van Sint-Pieters te Gent; Matheus, abt van Sint-Ghislain en gekozen bisschop van Atrecht; Jan de Mol, heer van Oetingen; François van Halewijn, heer van Zwevegem, gouverneur en kapitein van Oudenaarde en commissaris voor de hernieuwing van de wetten van Vlaanderen; Karel van Gavre, heer van Frésin, ridder; Elbertus Leoninus, doctor en hoogleraar in de rechten aan de universiteit van Leuven; meester Pieter de Bevere, raadsheer van Zijne Majesteit in Vlaanderen; en Quinten du Pretz, hoofdschepen van de stad Bergen in Henegouwen.

De tekst van 1576

mit Jan de Pennantz, raedt van Zyne Majesteit ende meester van zyne Rekencamere in Brabant, gecommitteert voer henlieden eer. secretaris, van wegen der voirn. Staeten van Brabant, Vlaendren, Henegauw etc.,

In hedendaags Nederlands

Samen met Jan de Pennantz, raadsheer van Zijne Majesteit en meester van zijn Rekenkamer in Brabant, als hun secretaris, hebben zij, namens de genoemde Staten van Brabant, Vlaanderen, Henegouwen enzovoort, dit verdrag opgesteld.

De tekst van 1576

heere Philips van Marnix, heere van Ste. Aldegonde, Arnould van Dorp, heere van Teempsche, Willem van Zuylen van Nyveldt, heere van Heeraertsberghe, schiltknappen, heere Adriaen van der Mylen, docteur in de rechten ende raedt neffens Zyne Excellentie ende in den Raedt Provinciael van // Hollandt, meester Cornelis die Coninck, licentiaet in de rechten ende mede raedt neffens Zyne Excellentie, meester Pauwels Buys, advocaet van de lande van Hollandt, meester Peeter de Rycke, bailliu van Vlissinghen, Anthonis van de Zyckele, raedt van Zeelandt, ende Andries de Jonghe, borgmeester van Middelborch, van wegen des voirn. heere Prince, Staeten van Hollandt, Zeelandt ende geassocieerden,

In hedendaags Nederlands

Eveneens namens de genoemde heer Prins, en de Staten van Holland, Zeeland en hun bondgenoten, zijn gecommitteerd: Philips van Marnix, heer van Sint-Aldegonde; Arnould van Dorp, heer van Temse; Willem van Zuylen van Nijevelt, heer van Geraardsbergen, schildknaap; Adriaen van der Mylen, doctor in de rechten en raadsheer naast Zijne Excellentie en in de Provinciale Raad van Holland; meester Cornelis de Coninck, licentiaat in de rechten en eveneens raadsheer naast Zijne Excellentie; meester Pauwels Buys, advocaat van Holland; meester Pieter de Rycke, baljuw van Vlissingen; Anthonis van de Zyckele, raadsheer van Zeeland; en Andries de Jonghe, burgemeester van Middelburg.

De tekst van 1576

naer uuytwysen van hun commissiën, in ‘t eynde van desen geinserreert, dit jegenwoordich tractaet opgericht ende gemaect is te sluyten tusschen die voirsz. partyen ende landen eene eeuwige vaste vrede, verbant ende eenicheyt, onder die voerweerden ende conditien hiernaer volgende:

In hedendaags Nederlands

Overeenkomstig de aanwijzingen van hun commissies, die aan het einde van dit document zijn opgenomen, is dit huidige verdrag opgesteld en gesloten tussen de genoemde partijen en landen, tot een eeuwige en vaste vrede, verbond en eenheid, onder de voorwaarden en bepalingen die hierna volgen.

De tekst van 1576

Eerst dat alle offensien, iniurien, misdaden ende bescadicheden, gesciet ter zaken van den troublen tusschen den ingesetenen van de provincien, die in dit jegenwoordich tractaet gecomprehendeert zijn, zoe waer ende in wat manieren dattet zy, zullen vergeven, vergeten ende gehouden zijn als niet gesciet, zulcx dat ter oirzake van dien te geenen tyde mentie gemaect oft yemandt aengesproken en zal moegen worden.

In hedendaags Nederlands

Alle vijandelijkheden, beledigingen, misdaden en schade die zijn voortgekomen uit de troebelen veroorzaakt tussen de inwoners van de deelnemende provincies, zullen worden vergeven en vergeten, alsof ze nooit zijn gebeurd. Men zal er nooit meer over spreken of iemand daarvoor aansprakelijk stellen.

De tekst van 1576

Dienvolgende beloven die voirn. Staeten van Brabant, Vlaendren, Henegauw etc. mitsgaders mijn heere Prince, Staeten van Hollandt ende Zeelandt mit hunnen associeerden, ongeveyselijck ende in goeder trouwen van nu voirtaen te onderhouden ende onder d’ingesetenen van den landen te doen onderhouden eene vaste ende onverbrekelicke vrintscap ende vrede ende in zulcker vuegen elckanderen t’allen tyden ende in alle occurrentien by te staene mit raedt ende daet, goet ende bloet, ende inzonderheyt om uuyte landen te verdryven ende daerenbuyten te houden die // Spaensche soldaten ende andere uuytheemsche ende vrempde, gepoocht hebbende uuyten wege van rechte die heeren ende edelen ‘t leeven te benemen, den rijcdom van de landen t’hemwaerts te applicqueren ende die gemeente voorts in eeuwighe slavernye te bringen ende houden, omme ten welcken ende alle anders te furneren, wes noodich wordt ter resistentie van degenen, die henlieden hierinne mitter daet zouden willen contrarieren, die voirn. bontgenooten ende geallieerde oock beloven hen bereet ende volveerdich te laeten vinden t’allen nootlicke ende redelicke contributien ende impositien.

In hedendaags Nederlands

De Staten van Brabant, Vlaanderen, Henegouwen, enzovoort, samen met de Prins van Oranje en de Staten van Holland en Zeeland, beloven oprecht en in goed vertrouwen een vaste vrede te onderhouden. Zij zullen elkaar te allen tijde bijstaan met raad en daad, goed en bloed, in het bijzonder om de Spaanse soldaten en andere buitenlandse troepen uit het land te verdrijven. Deze Spanjaarden hebben geprobeerd edelen te vermoorden, de rijkdom van het land toe te eigenen en het volk in eeuwige slavernij te brengen. Men belooft ook bij te dragen aan de nodige belastingen voor het verzet tegen degenen die zich hiertegen verzetten.

De tekst van 1576

Daerenboven is geaccordeert, dat terstont naer ‘t vertreck van de Spaengniaerts ende huere adherenten, als alle zaken in ruste ende versekerheyt sullen zijn, zullen beyde de partyen gehouden zijn te procureren ende beneerstighen die convocatie ende vergaderinge van de Generaele Staeten, in der forme ende manieren als geschiet is ten tyde als wylen hoochloflicker memorie keizer Kaerle d’opdracht ende transport dede van dese erfnederlanden in handen van Conincklycke Majesteit, onse genadichsten heere, om te stellen ordene in de zaeken van den landen in ‘t generael ende particulier, zoewel aengaende het fait ende exercicie van der religien in Hollandt, Zeelant, Bommel ende geassocieerde plaetsen, restitutie van den stercten, artillerien, scepen ende andere zaeken, den Coninck toebehoorende, geduerende den voirsz. troublen by die van Hollandt ende Zeelandt genomen, als anderssins, zoe ten dienste van Zyne Majesteit, welvaert ende unie van de landen men sal bevinden te behooren, geduerende den voirsz. troublen by die van Hollandt ende Zeelandt genomen, als anderssins, zoe ten dienste van Zyne Majesteit, welvaert ende unie van de landen men sal bevinden te behooren, waerinne noch van d’eene noch van d’andere zyde eenich tegenseggen oft belet, dilay, noch uuytstel en sal moeghen ghedaen worden, nyet meer ten opsiene van den ordinantien, uuytspraken ende resolutien, die aldaer zullen geschien ende gegeven wordden, // dan in d’executie van dien, hoedanich die zoude moegen wesen, waerinne beyde die partyen henlieden gantzlick ende ter goeder trouwen submitteren.

In hedendaags Nederlands

Er is afgesproken dat, zodra de Spanjaarden vertrokken zijn en er rust heerst, de Staten-Generaal zullen worden samengeroepen (zoals in de tijd van keizer Karel V) om orde op zaken te stellen in het land. Dit betreft zowel algemene zaken als specifieke kwesties, zoals de uitoefening van de godsdienst in Holland en Zeeland, de teruggave van forten, artillerie en schepen die door Holland en Zeeland in beslag zijn genomen, en andere zaken die het welzijn van het land dienen. Geen van beide partijen mag hierbij vertraging veroorzaken.

De tekst van 1576

Dat van nu voortaen d’inwoonderen ende onderzaeten van d’een ende d’ander zyde van wat lande van herwaertsovere ofte ende van wat staete, qualiteyt ofte conditie hy zy, overal zullen mogen hanteren, gaen ende keeren, woonen ende trafficqueren, koopmansche wyze ende anderssins, in alle vrydom ende verzekerheyt, welverstaende dat niet georlooft oft toegelaeten en zal zijn, die van Hollandt, Zeelant ofte andere, van wat lande, conditie, ende qualiteyt dat hy zy, yet te attempteren herwaertsovere, buyten die voirsz. landen van Hollandt, Zeelandt ende geassocieerde plaetsen, tegens die gemeyne ruste ende vrede, zunderlinghe teghens die Catholicke Roomsche religie ende exercitie van dien, noch yemanden ter causen van dien t’injurieren, irriteren mit worden oft mit wercken, noch mit gelycke acten te scandalizeren, op pene van gestrafft te worddene als perturbateurs van de gemeene ruste, anderen ten exemple.

In hedendaags Nederlands

Voortaan mogen inwoners van alle provincies vrij reizen, wonen en handel drijven in alle vrijheid en veiligheid. Het is echter niet toegestaan voor de inwoners van Holland en Zeeland om buiten hun eigen gebied de openbare rust te verstoren, in het bijzonder door de Katholieke Rooms-Romeinse godsdienst aan te vallen of beledigingen te uiten. Wie dit toch doet, wordt gestraft als verstoorder van de openbare orde.

De tekst van 1576

Ende opdat midlertijt niemandt lichtelicke en stae tot eenigen begrype, captie oft pericle, zullen alle placcaeten, hiervoertijts gemaect ende gepubliceert op stuck van heresie, mitsgaders die criminele ordinantie, by den hertoghe van Alve gemaect ende gevolcht ende executie van dien gesuspendeert wordden, totdat by de Generaele Staeten anders daerop geordineert zy, welverstaende datter egheen scandael en gebuere in maniere voirscreven. //

In hedendaags Nederlands

Om te voorkomen dat mensen onterecht worden beschuldigd, worden alle plakkaten tegen ketterij en de strafrechtelijke verordeningen van de hertog van Alva opgeschort, totdat de Staten-Generaal anders beslissen, wel te verstaan dat dit niet tot schandaal of openbare onrust leidt.

De tekst van 1576

Dat myn heere die Prince zal blyven admirael generael van der zee ende stadthoudere van Zyne Majesteit van Hollandt ende Zeelandt, Bommel ende andere geassocieerde plaetzen, om in als te gebieden, zoe dezelve jegenwoirdelijck doet, mitte selve officieren, justicieren oft magistraten, sonder eenige veranderinge oft innovatie, tenzy by zyne consente ende wille, ende dat over die steden ende plaetsen, die Zyne Excellentie nu ter tijt is houdende, totdat by de Generaele Staeten naer ‘t vertreck van de Spaengnaerden andersszins geordineert zy.

In hedendaags Nederlands

De Prins van Oranje blijft admiraal-generaal ter zee en stadhouder van Zijne Majesteit voor Holland, Zeeland, Bommel (Zaltbommel) en geassocieerde plaatsen, zonder vervanging van de huidige officieren, justitieambtenaren of magistraten, tenzij met zijn toestemming, en dit tot na het vertrek van de Spanjaarden de Staten-Generaal zouden beslissen.

De tekst van 1576

Maer belangende die steden ende plaetsen, begrepen onder die commissie van Conincklycke Majesteit, by hem ontfangen, die jegenwoirdelick onder ‘t gebiet ende gehoorzaemheyt van Zijnder Excellentie niet en staen, zal dit poinct gescorst blyven ter tijt ende wylen, dezelve steden ende plaetzen, hen mitten anderen Staeten gevoucht hebbende tot deze unie ende accord, Zyne Excellentie henlieden zal gegeven hebben satisfactie op de poincten, daerinne zylieden hen zouden vinden geinteresseert onder zijn gouvernement, ‘t zy ten opsiene van d’exercitie van der religien oft andersszins, opdat de provincien niet gedemembreert en wordden ende om alle twist ende tweedracht te schouwen.

In hedendaags Nederlands

Wat betreft de steden in de gebieden die nog onder de regeling van de koning van Spanje staan en nog niet onder het gezag van de Prins, wordt dit punt opgeschort totdat zij zich bij de unie voegen en de Prins hen voldoening heeft gegeven over hun belangen, zo over de godsdienst, om verdeeldheid van de provincies te voorkomen.

De tekst van 1576

Ende en sullen midlertijt egeene placcaeten, mandementen, provisien noch exploicten plaetze hebben in de voirsz. landen ende steden, by den voirsz. heere Prince geregieert, dan die geene, by Zyne Excellentie ende by den Raede, magistraten oft officiers aldaer geapprobeert oft gedecerneert, zonder prejudicie van de toecommende tyde van de resorte van den Grooten Rade van Zyne Majesteyt. //

In hedendaags Nederlands

Zolang de huidige situatie voortduurt, zullen er onder de Prins geen andere wetten of besluiten gelden dan die door hem en zijn Raad zijn goedgekeurd, zonder afbreuk te doen aan de toekomstige bevoegdheid van de Grote Raad van Zijne Majesteit.

De tekst van 1576

Is mede ondersproken, dat alle gevangenen ter zaeken van den voerleden troublen, namentlick die grave van Bossu, zullen vry ende los gelaeten wordden, zonder ranchoen te betaelen, maer wel die vangenissecosten, tenware nochtans dat die ransoenen voer date van desen betaelt oft daervan overcommen ende geaccordeert waren.

In hedendaags Nederlands

Alle gevangenen uit de voormalige troebelen, met name de graaf van Bossu, zullen onmiddellijk worden vrijgelaten zonder losgeld te betalen, behalve de normale gevangeniskosten.

De tekst van 1576

Is voorts veraccordeert, dat die voirsz. heer Prince ende alle andere heeren, ridderen, edelluyden, particuliere persoonen ende ondersaeten, van wat staete, qualiteyt oft conditie die zijn, mitsgaders henlieden weduwen, douaigieren, kinderen ende erffgenamen van d’een ende d’ander zyden gerestitueert zijn in huerlieden goeden naeme ende faeme ende zullen oic moegen aenveerden ende die possessie aennemen van alle huere heerlicheyden, goeden perogativen, actien ende credicten, die niet vercocht oft geallieneert en zijn, in zulcken staete als die voorsz. goederen nu jegenwoordich zijn, ende te dien effecte sijn alle defaulten, contimacien, arresten, sentencien, saisissementen ende executien, gegeven ende gedaen van religie, als omme ‘t aennemen van de wapenen mit ‘t gene daernaer gevolght is, gecasseert, gerevoceert, doot ende te nyete gedaen, ende sullen dezelve, mitsgaders alle scriftelycke proceduren, acten ende actitaten, te dien gesciet, vermelt ende in de registers geroyeert worden, zonder dat noodich zy hiertoe ander bescheet te nemen oft provisie te verwerfven dan dit jegenwoordich tractaet, nyetjegenstaende eenighe incorporatien, rechten, coustumen, previlegien, prescripten, zoo wel legale, conventionnele, costumiere, als locale, noch eenige andere exceptien ter contrarien, diewelcke in dese ende in alle andere zaecken, den voirsz. troublen concernerende, zullen cesseren ende egeene stede hebben, totdien by dese, zoo verre als noot is, specialick gederogueert wesende, oick mede den rechte disponerende, dat generalle derogatie niet en is zonder precedente specificatie.

In hedendaags Nederlands

Voorts is toegestaan dat de Prins, alle edelen en andere personen, inclusief hun erfgenamen, hersteld worden in hun goede naam en eer. Zij krijgen het recht om hun bezittingen, titels en rechten terug te vorderen, tenzij deze al verkocht zijn. Alle vonnissen, beslagleggingen en in de registers geregistreerde akten ten gevolge van de religie of het opnemen van de wapens, worden nietig verklaard. De reguliere procedures die toen golden houden op van te bestaan.

De tekst van 1576

Welverstaende dat hieronder begrepen zullen zijn ende dit // jegenwoirdich beneficie genieten mijn genaedichste vrouwe die gesellenede des durluchtichste Kurfurst van den Rhyn, eertijts achtergelaeten weduwe des heeren van Brederode, zoovele als aengaet Vianen ende andere goeden, daer haer Churfurstelicker Genade, oft actie van haer hebbende, toe gericht is.

In hedendaags Nederlands

Dit geldt ook voor de tegenwoordige gravin, echtgenote van de keurvorst van de Rijn, weduwe van de heer van Brederode, wat betreft Vianen en andere goederen.

De tekst van 1576

Insgelicx zal hierinne begrepen wesen die grave van Bueren, zoovele aengaet die stadt, slot ende lande van Bueren, om dieselfde by den voirsz. heere grave by vertreck van garnisoene gebruyct te wordden, als zijn eyghen toebehoorte.

In hedendaags Nederlands

Dit geldt eveneens voor Filips Willem van Oranje (zoon van de Prins), graaf van Buren, wat betreft de stad en het land en het slot van Buren, waarvan hij na het vertrek van de soldaten de volledige eigendom herneemt.

De tekst van 1576

Ende zullen te niete gedaen ende affgeworpen wordden die pilaeren, tropheen, inscriptien ende andere teekenen, by den hertoge van Alve gedaen rechten tot schande ende blamatie, zoe van de bovengenompde als van allen anderen. //

In hedendaags Nederlands

Alle pilaren, triomfbeelden, inscripties en andere tekens die door de hertog van Alva zijn opgericht om mensen te bespotten, zullen worden verwijderd.

De tekst van 1576

Aengaende die vruchten van den voirsz. heerlicheyden ende goeden, ‘t verloop ende die vertachterheden van den douarien, tochten, pachten, cheynsen ende renten, zoe op den Coninck, lande, steden ende alle anderen, die voer date van dese verschenen ende nochtans niet betaelt oft ontfanghen en zijn by Zyne Majesteit, oft zijns actie hebbende, die zal moegen elck in ‘t zyne genieten ende ontfangen.

In hedendaags Nederlands

Opbrengsten van goederen, renten en pachten die vóór deze datum verschuldigd waren aan de koning, maar nog niet betaald of geïnd zijn, mogen door de rechthebbenden zelf worden geïnd.

De tekst van 1576

Welverstaende, dat alle ‘t gunt, datter gevallen is zoewel van de voersz. erffgoeden, renten, als andere goeden zichtent sint Jans-misse LXXVI lestleden, zal blyven ten profyte van degene, hun recht hebbende, niettegenstaende dat daeraff by den ontfanger van de confiscatien oft andere yet ontfangen oft geint ware, daeraff in alzulcken gevalle restitutie geschieden zal.

In hedendaags Nederlands

Opbrengsten vanaf Sint-Jansmis 1576 blijven voor de rechtmatige eigenaren behouden; als de ontvanger van de confiscaties dit al had geïnd, moet het worden terugbetaald.

De tekst van 1576

Maer byzooverre eenige jaerscharen van de voirseyde pachten, renten oft ander incommen van ‘s Conincx wegen by tytle van confiscatie aengeslaegen ende geheven waeren, zoe wordt elck over gelycke jaerscharen vry, los ende quyte gehouden van de reele lasten ende opstal, uuyt zyne goeden gaende, zoo men ooc t’allen zyden insgelijcx vry, los ende quyte gehouden zal zijn van alle renten, staende op de landen ende die goeden, die men midts de voerleden troublen niet en heeft kunnen gebruycken, in alles naer raete van den tyde, dat ‘t zelve belet ende ongebruyct uuyt oirzaeken voirsz. gebuert is. //

In hedendaags Nederlands

Indien de koning belastingen heeft geheven via confiscatie, wordt de oorspronkelijke eigenaar voor die periode vrijgesteld van alle lasten.

De tekst van 1576

Nopende die huyscatheylen ende andere meublen, die aen beyde zyde te niete gedaen, vercocht oft anders gealieneert zijn, daeraff en zal niemand eenich verhael hebben.

In hedendaags Nederlands

Wat betreft de inboedel en meubels die in de strijd van beide zijden vernietigd of verkocht zijn, zal niemand verhaal kunnen halen.

De tekst van 1576

Ende aengaende die erfgoeden, cheynsen ende renten, die by title van confiscatie vercocht oft gealieneert zijn, die Generaele Staeten zullen in elcke provincie ende uuyte Staeten van dezelve deputeren commissarissen, om kennisse te nemen van de zwaericheden, indien daer eenige vallen, om redelicke satisfactie te doen, zoewel aen de oude proprietarissen als aen de coopers ende vercrygers van de voirsz. goeden ende renten, voer hun regres ende evictie respectivelick.

In hedendaags Nederlands

Voor erfgoederen en renten die door de overheid zijn verkocht, zullen de Staten-Generaal in de diverse provinciën commissarissen aanstellen om een redelijke oplossing te vinden voor zowel de oorspronkelijke eigenaars als de kopers.

De tekst van 1576

Van gelycken sal geschieden nopende ‘t verloop van de personele renten ende obligatien ende alle andere pretensien, clachten ende doleantien, als die geinteresseerde ter oirsaeken van de troublen zullen naemaels aen wederzyden willen intenteren ende voirts stellen, in wat manieren dattet zy.

In hedendaags Nederlands

Hetzelfde geldt voor persoonlijke schulden en andere claims van beide zijden die voortkomen uit de troebelen.

De tekst van 1576

Dat alle prelaeten ende andere geestelicke persoonen, wiens abdien, stiften, fundatien ende residentien buyten Hollandt ende Zeelandt gelegen ende nochtans binnen dezelve landen gegoet zijn, zullen wederomme commen in den eygendom ende in ‘t gebruyck van dezelve huere goeden alsvoren ten opziene van den weerlicken.

In hedendaags Nederlands

Alle geestelijken en kloosterlingen die goederen bezitten buiten Holland en Zeeland, krijgen het beheer daarvan terug.

De tekst van 1576

Maer wat belangt den religieusen ende andere geestelicken, die binnen die voirsz. twee provincien ende huere geassocieerde geprofessyt oft gheprebendeert ende daeruuyt ghebleven oft // getrocken zijn, gemerct dat den meestendeel van huere goeden gealieneert zijn, denzelven zal men van nu voirtaene verstrecken redelicke alimentatie neffens die geblevene, oft anders zal hen mede toegelaeten wordden ‘t gebruyck van huere goeden, tot verkiesinghe nochtans van de Staeten, alles by provisie ende tot anderstondt op hen voordere pretensien by de Generaele Staeten verordent zal wesen.

In hedendaags Nederlands

Voor geestelijken die uit Holland en Zeeland zijn vertrokken, maar wier bezittingen zijn onteigend, zal voorzien worden in een redelijke alimentatie; zij die gebleven zijn krijgen het gebruik van hun goederen terug, totdat de Staten-Generaal daarover definitief zal beslissen.

De tekst van 1576

Voorts es geaccordeert, dat alle ghiften, exheredatien ende andere dispositien, inter vivos vel causa mortis by particuliere ende private persoonen gedaen, daerby die gerechte erffgenamen ter zaeken van de voirsz. troublen oft van de religie van huere gherechtighe successie versteken, vermindert ende onterft zijn, uuyt crachte van dese gehouden zullen wordden als gecasseert ende van geender weerden.

In hedendaags Nederlands

Schenkingen tussen levenden of testamenten uitgevoerd na het overlijden, die ongedaan zijn gemaakt vanwege de troebelen of de religie, worden weer als geldig beschouwd.

De tekst van 1576

Ende alzoo die van Hollandt ende Zeelandt, om die costen van den oirlogen beter te vervallen, alle specieen van goudt ende zilvere ten hoogen pryse gestelt hebben, die zy in andere provincien niet en zouden kunnen zonder groot verlies uuytgeven, is besproken, dat die gedeputeerde van de Generaele Staeten, ten eersten mogelick zijnde, adviseren zullen, om daerop te nemen eenen generaelen voet, ten fyne dat den cours van de voirsz. munten eenvougdelick gestelt zy, alzoo nae als doenlijck is, tot onderhoudenisse van dese unie ende van den gemeynen coophandel aen wederzyden. //

In hedendaags Nederlands

Omdat Holland en Zeeland goud en zilver hoger gewaardeerd hebben, om het geld voor de oorlog beter te kunnen betalen, zullen de Staten-Generaal overleggen om overal een gezamenlijke muntstandaard in te voeren voor de handel.

De tekst van 1576

Voorts op ‘t vertooch, gedaen by de gedeputeerde van Hollandt ende Zeelandt, ten fyne dat die Generaliteyt van allen den Nederlanden zouden t’hueren laste nemen alle die schulden, die mijn heere de Prince gecontracteert heeft, omme te doene zyne twee expeditien ende geweldighe hertochten, ten welcken zoo wel die van Hollandt ende Zeelandt als die provincien ende steden, die hen in den lesten tocht overgaven, verbonden hebben gehadt, zoo zy seyden, is ‘t zelve poinct gestelt ende gelaten ter discretie ende determinatie van de Generaele Staeten, denwelcken, alle zaken geappaiseert zijnde, daervan rapport oft remonstrancie gedaen zal wordden, om dienaengaende zulcken regard genomen te worden als ‘t behoort.

In hedendaags Nederlands

Het verzoek van de gedeputeerden van Holland en Zeeland om de schulden van de Prins, gemaakt voor zijn oorlogsvoering tijdens twee veldtochten, door de gezamenlijke Nederlanden te laten betalen, wordt doorgeschoven naar de Staten-Generaal voor latere besluitvorming.

De tekst van 1576

In dit gemeyn accord ende pacificatie en sullen niet begrepen zijn, om te genieten ‘t beneficie van dien, die landen, heerlicheden ende steden, houdende partie contrarie, totdat zy hen effectuelick zullen gevoecht hebben mit deser confederatie, dewelck zy sullen moegen doen, als ‘t henlieden belieft.

In hedendaags Nederlands

Gebieden die de kant van de vijand kiezen, vallen niet onder de voordelen van dit verdrag, totdat zij zich aansluiten bij deze confederatie, hetgeen ze mogen doen zoals het hen belieft.

De tekst van 1576

Welck tractaet ende vredehandel nae rapport, aggreatie ende advoement, zoewel van de heeren gecommitteerden totten gouvernemente van den landen, alsoock van den Staeten derselver, eensamentlick van mijn heere die Prince, Staeten van Hollandt, Zeelandt ende geassocieerde, in alle de voirsz. poincten ende articlen ooc mede alle ‘t gene, dat by de voirseyde Generaele Staeten in ‘t gene voirsz. ende anderssins // gediffinieert ende geordineert zal worden, die voirsz. gedeputeerde hebben uuyt crachte van henlieder povoiren ende commissie belooft ende gezworen, beloven ende zweren by dese onverbrekelick t’observerene, t’onderhoudene ende volcommen ende alle tzelve over d’een ende d’ander zyde te doen respectivelick ratiffieren, zweren, teekenen ende zegelen by den prelaten, edelen, steden ende andere leden van den voirsz. landen, zunderlinge ooc by den voirsz. heer Prince, zowel in’s generael als particulier, binnen een maent naestcomende, t’elcx genougene;

In hedendaags Nederlands

Deze vredehandel is gevoerd door de door de regering van deze landen gemachtigde commissarissen en hun provinciale staten enerzijds, en de staten van Holland en Zeeland onder het gezag van de Prins van Oranje anderzijds, met dien verstande dat de Staten-Generaal daar definitief zullen over beslissen, alsmede dat de gedeputeerden namens hun opdrachtgevers zweren de bepalingen onverbrekelijk te zullen onderhouden, en zullen doen goedkeuren en zegelen door de prelaten, steden en andere leden van de voornoemde landen, inzonderheid ook de Prins van Oranje, binnen de maand eerstkomend.

De tekst van 1576

ende in kennisse van alle ‘t guene voirsz. is, hebben de voirsz. gedeputeerden dese jegenwoirdighe onderteekent in ‘t schepenhuys van de stadt van Ghendt den VIIIen van Novembri XVc LXXVI.

In hedendaags Nederlands

Ondertekend in het schepenhuis van de stad Gent op 8 november 1576.

De tekst van 1576

Men laet weten eenen yeghelijcken, dat goede, vaste ende onverbrekelijcke Vrientschap, Vrede, ende Peys gemaeckt is, tusschen die generale Staten van den landen Brabandt, Vlaendere, Artoys, Henegouwe, Rijssel, Douway, Orchie, Namen, Doornick, Utrecht, ende Mechelen, van weghen den selven landen, den steden ende vlecken van dien, niet wesende onder subjectie ofte gheweldt der Spaengniaerden ter eenre zijde, ende mijn heere Prince van Orangien, de Staten van Hollandt ende Zeelandt met henlieden gheassocieerde ter andere, uut crachte van den welcken de Ondersaeten aen weer zijden zullen weder keren tot haerlieder goedinghen, ende sullen moghen voorts aen over al converseren, gaen, comen, woonen, ende handelen coopmansgewijse ende anders, in alle vryheyt ende zekerheyt, soomen breeder by de poincten ende articulen, daer aff de exemplaren sullen uutghegheven worden, verstaen sal. Ende men beveelt elcke van zijne Ma. ende van den voorsz. Generale Staten weghen, ’t gheheele inhouden van de selve Pacificatie te onderhouden ende volcomen, sonder daer tegens te gaene in eenigher manieren, op de pene van gestraft te zijne als overbrekers van dien, ende pertubateurs vande ghemeyne welvaert.

In hedendaags Nederlands

Men laat aan iedereen weten dat er een goede, vaste en onverbrekelijke vrede is gesloten tussen de Algemene Staten van Brabant, Vlaanderen, Artesië, Henegouwen, Rijsel, Dowaai, Orchies, Namen, Doornik, Utrecht en Mechelen (namens de steden die niet onder de macht van de Spanjaarden vallen) enerzijds, en de Prins van Oranje en de Staten van Holland en Zeeland anderzijds. Hierdoor mogen onderdanen aan beide zijden terugkeren naar hun eigendommen en weer vrij en veilig handelen, reizen en wonen. Iedereen krijgt namens de koning en de Staten-Generaal het bevel om zich aan dit verdrag te houden. Wie dit overtreedt, wordt gestraft als een verstoorder van de openbare orde.